مهدی امیدی - حدود 30 سال از رویش نهالی به نام سینمای دفاع مقدس در فرهنگ ایران زمین میگذرد. سینمایی که توانست خون تازه و پاکیزهای در رگهای سینمای این مرز و بوم جاری کند. هنوز هم بسیاری از مردم خاطرات شیرین یا اشکبار خود از این گونه فیلمها را از یاد نبردهاند. فیلمهایی چون «آژانس شیشهای»، «سفر به چزابه»، «بوی پیراهن یوسف»، «حماسه مجنون»، «هور در آتش» و ... که هر یک راوی قطعهای از تاریخ درخشان و سرخ جنگ هشت ساله هستند. با این حال، سینمای دفاع مقدس سالهاست که در تنگنای مناسبات مبهم و پیچیده سینما قرار گرفته است، به طوری که طی هر سال، تعداد اندکی از این گونه آثار ساخته میشود و همانها هم به سختی رنگ پرده سینماها را به خود میگیرند. این درحالی است که فیلمهای بیمحتوای تجاری یا آثار به ظاهر روشنفکرانه که علیه ارزشها و آرمانهای این کشور هستند، همواره به سادگی به نمایش در میآیند. مشکل از کجاست؟ پاسخ را از زبان تعدادی از فیلمسازان عرصه دفاع مقدس میخوانیم.
قربانی همیشگی
پرویز شیخ طادی، کارگردان فیلمهای «روزهای زندگی» و «شکارچی شنبه» معتقد است: افت اندیشه و سرمایهسالاری بهشدت به سینما ضربه میزند و در حال حاضر کسانی تصمیمگیرنده و تولیدکننده هستند که الگوهای فرسودهای از سینما و مخاطب دارند و این، ناشی از بیسوادی و نبود تحقیقات و پژوهش در مراحل مختلف تولید یک اثر است.
وی با بیان اینکه سینماگران و به خصوص فیلمنامهنویسان این ژانر، بیشک نیازمند حمایتهای مالی و معنوی هستند تا بتوانند در فضایی به دور از سیاسی کاری به تولید اندیشه و خلق اثر فاخر بپردازند خاطرنشان کرد: عدم حمایتهای مالی سبب شده تا نویسنده به جای پژوهش و تحقیق به سمت تخیل سوق یابد.
جواد اردکانی، سازنده فیلم «شور شیرین» نیز سینمای دفاع مقدس را قربانی همیشگی مناسبات سینما میداند و میگوید: اینکه این گونه فیلمها قربانی میشوند و یا اتفاقات منفی برایشان پیش میآید، متاسفانه دیگر در سینمای ما یک امر عادی شده است.
وی در توضیح مشکلات عمومی سینمای دفاع مقدس هم گفت: مشکل سینمای دفاع مقدس در زیرساختهاست. تا زمانی که زیرساختهای مورد نیاز سینمای دفاع مقدس را تامین نکنیم، دشواریهای تولید فیلم جنگی همچنان به قوت خود باقی خواهد ماند و بلکه هرسال نیز بیشتر میشود. به دلیل اینکه متاسفانه ظرفیتهایی که پس از جنگ به سینمای دفاع مقدس منتقل شد بهتدریج درحال آب شدن است. از آن طرف هم در زمینه بودجه به هر حال یک فیلم جنگی چند برابر فیلمهای معمولی و شهری هزینه دارد. علاوه بر اینها، بحث نیرو و به کارگیری و جذب نیروی انسانی ماهر هم برای فیلمهای جنگی با پیچیدگیهای خاصی همراه است. چون ساخت یک فیلم دفاع مقدسی، سخت و مستلزم دشواریهای بیشتری است.
این فیلمساز نیز مشکل اکران را از مهمترین آسیبهای دفاع مقدس میداند و معتقد است: مناسبات و رابطهها و حضور در باندها، زمان اکران فیلم را تعیین میکنند، تا شرایط طبیعی و ظرفیتهای یک فیلم.
منع نمایش فیلمهای دفاع مقدسی؟!
اما اکران فیلمهای دفاع مقدسی هم خودش یک معضل بزرگ است. برای نمونه، فیلم «شیار 143» به کارگردانی نرگس آبیار، با وجودی که یکی از آثار برگزیده جشنواره فیلم فجر است، هنوز اکران نشده و فاقد سرگروه است.
محمدحسین قاسمی، تهیهکننده «شیار 143» در این باره گفت: پس از حضور این فیلم در جشنواره فجر، مهمترین دغدغه ما، زمان اکران فیلم بود و عید نوروز به عنوان پیشنهاد اولیه مطرح شد. این پیشنهاد به همان راحتی که مطرح شد به همان آسانی نیز کنار گذاشته شد و اکران عید نوروز به فیلمهایی رسید که از پیش اکران نوروز، به نامشان خورده بود.
وی افزود: بسیاری از دوستان و مسئولان، قول همکاری برای بهترین زمان اکران سال، پس از نوروز را دادند و گفتند اکران عید فطر پیش روست و خیالتان راحت، تمامقد کنارتان هستیم و بر همین اساس برنامههای خود را برای اکران عید فطر تنظیم کردیم و کار شروع شد، اما انگار شروع نشده بود و ما خیال میکردیم شروع شده است. هر چقدر ما پیگیرتر و صریحتر بودیم، جوابها گنگتر بود. بعدها فهمیدیم باز ما را در مسیری قرار دادهاند که زمان را از دست بدهیم، تا فرصت تصمیمگیری نداشته باشیم.
تهیهکننده «شیار 143» درباره علت این مشکلات اظهار داشت: بارها به ما گفتند فیلم شما نیاز به سرگروه ندارد و بروید به طور آزاد اکران کنید. فیلمی که بهترین فیلم از نگاه مردم در جشنواره فجر بوده نیاز به سرگروه ندارد! آنقدر این حرف را با آرامشخاطر میگفتند که گویی در ذهن خودشان چنین سرنوشتی برای این فیلم متصور بودند. فیلم در چند سینمای اندک به نمایش درآید و همین. گویی میخواستند فیلم را در مسیری حرکت دهند که مخاطب به آن دسترسی کافی نداشته باشد و این بلاتکلیفی هنوز ادامه دارد و زمان اکران آن وابسته شده به اینکه فیلمی از گردونه رقابت اکران عید فطر خارج شود و از پرده پایین بیاید تا فیلم «شیار 143» بر پرده سینماهای ایران نقش ببندد.
همچنین حدود دو سال از ساخت فیلم دفاع مقدسی «خاکستر و برف» گذشته است، اما هنوز هم امکان اکران عمومی این فیلم فراهم نشده است.
روحالله سهرابی کارگردان فیلم «خاکستر و برف» در این باره میگوید: «من توقع داشتم فیلمم در همان دولت قبلی که ساخته شد در همان دولت هم اکران میشد، چطور میشود فیلمی بسیار سخیف به محض پایان جشنواره، در عید نوروز اکران میشود، اما پس از گذشت دو سال، هنوز تکلیف «خاکستر و برف» مشخص نیست.»
